RingBiennale Haarlemmermeer

RingBiennale Haarlemmermeer

In het tweede en derde weekend van september krijgt een breed publiek de kans om bijzondere en verborgen plekken te ontdekken van Haarlemmermeer door de Ringbiënnale. Niet alleen de historie van dit stuk land, maar ook verrassende verhalen van pioniers en bewoners zijn dan te horen en te ervaren in routes vol kunstprojecten, theater en muziek.

Van de making-of van aardappelwodka (gemaakt van Haarlemmermeerse aardappelen) tot bedrijven op innovatieve kantorenparken en het verhaal van het bijzondere Olifantsgras. Van kunstenaars die het landschap verkennen (zelfs wadend door het water of juist in een fles) tot een vliegreis waar je niet op zal stijgen. De Ringbiënnale leidt langs historie, bedrijven, boerderijen en natuur, maar ook naar smakelijke polderproducten.

Pioniers, polders en proeverijen
Binnen de Ringvaart, ligt een bijzonder polderlandschap met een rijke geschiedenis. Zolang Haarlemmermeer bestaat, is het een aantrekkelijk gebied voor pioniers. Vanaf lang voor de droogmaking tot in de verre toekomst inspireert deze omgeving plannenmakers. In het steeds veranderende (polder) landschap van Haarlemmermeer groeit ook de nieuwe economie. Het bedrijfsleven werkt hier intensief aan duurzaamheid, verschillende ondernemers produceren zelf lokaal voedsel en afval wordt in warmte omgezet voor de regio. De pioniersgeest waart nog altijd rond.


RingBiennale Onderzoek :
Participeer in de Haarlemmermeer

De Haarlemmermeer wordt door vele Nederlanders gezien als een polder van harde werkers, met als belangrijkste beeldkenmerk luchthaven Schiphol. De zwaarbevochten binnenmeren van weleer, overwonnen door Watt’s stoomgemalen, zijn door machthebbers drooggemalen. Het daarna zwaar geïntensiveerde landschap is door planologen ingevuld met woonwijken, kantorenparken, uitbreidingen van Schiphol en een metropolitaan landschapspark. Nu het landelijke planningsinstrumentarium is stil gevallen, bevindt de Haarlemmermeer zich tussen tijd. In een transitie van de oude naar de nieuwe economie. Er is sprake van een stilgevallen bouwproductie en daarmee een vacuüm in de planning. Een identiteitsvraagstuk verrijst en dit vraagt om nieuwe pioniers. Door te koppelen, te delen en te participeren gaan we wederom pionieren in de Haarlemmermeer.

 

Maatschappelijke relevantie. 
Anonieme planning bestaat niet meer

Het landschap van de Haarlemmermeer is sinds de tweede wereldoorlog beleidsmatig vol geprogrammeerd met groot stedelijk programma. Als een spreadsheet werd de rechthoekige gridverkaveling tabula rasa en gretig door planologen vol gepland. De economische en maatschappelijke werkelijkheid laat echter weinig ruimte voor deze top down benaderde planning. Veel van de door planologen gedroomde dromen komen dan ook niet of zeer moeizaam van de grond. Anonieme planning bestaat niet meer. De transformatie vindt bottom up plaats.

In de Haarlemmermeer ontstaan op vele plekken initiatieven voor onze nieuwe economie. Deze is hybride van karakter en gefocust op sociale cohesie en positieve bijdragen aan de natuur. Kleine, lokale initiatieven, nieuwe agrarische coöperaties, multinationals en de luchthaven zijn allemaal op zoek naar authenticiteit, een meer sociale bedrijfsvorming en bijdragen aan een beter milieu. De Gemeente Haarlemmermeer omarmt deze omslag en zet vol in op de ‘titel’ duurzaamste gemeente van Nederland. 

 

De Haarlemmermeerder & Pionieren. 
Hoe brengen we mensen in contact met de polder?

Voor de Haarlemmermeer betekent de transitie naar de nieuwe economie een grote omslag. Tot voor kort werd er door de overheid nog gretig gebruik gemaakt van het ‘lege’ polder potentieel. Grofweg moest beleidsmatig de helft van het grondgebied van de Haarlemmermeer een functieverandering ondergaan en moest de grond intensiever worden benut. Opgaven als kantoorparken, landschapsparken, woonwijken en glastuinbouw werden routinematig ingevuld in het poldergrid. Nu de oude economie is stilgevallen zoekt de Haarlemmermeer samen met haar bewoners naar een nieuwe identiteit.

Van vluchtig naar wortelen
De polder is na de ontginningsfase langzaam overgenomen door mensen van buiten. Met tienduizenden tegelijk bezoeken ze dagelijks de polder, verplaatsen ze zich in de transportcorridors of wonen hier kortstondig. Langs de ringdijk wonen nog polderbewoners die zicht hier al generaties hebben geworteld, maar in de polder is het hoofdzakelijk een komen en gaan van mensen. Hoe is de binding van de mensen met de polder? Tijdens de RingBiënnale is er de mogelijkheid om mensen weer in contact te brengen met de polder. Een poldermanifest dat uitnodigt tot participatie. Lang hebben bijvoorbeeld de agrariërs gewacht met investeringen doen in hun bedrijf omdat ze afwachtend waren op het bezoek van de aankopende makelaar. Het is nu aan de bewoners om het landschap van de Haarlemmermeer weer eigen te maken. 


Naar een dynamische en duurzame proeftuin!

Het thema ‘Uzelf en de polder’ staat centraal. Het landschappelijk onderzoek van de RingBiennale gaat om de bewustwording van de gevolgen van de participatiemaatschappij en de zoektocht naar quality of life. Het motto: Participeer in de Haarlemmermeer!

De mix van het agrarisch landschap en de hoog stedelijke dynamiek maken van de Haarlemmermeer een dynamisch duurzame proeftuin. Vanuit het begrip participatie is het mogelijk in de RingBiennale meer burgers breed kennis te laten maken met, en bij te laten dragen aan, de sociale cohesie en het landschap van de polder. Tijdens de RingBiennale willen we de nieuwe economie onderzoeken en een gezicht geven. Verduurzaming speelt bij alle bedrijven en bewoners, maar hoe kunnen we deze wensen en initiatieven koppelen en sneller laten groeien? Door te koppelen, te delen en te participeren gaan we wederom pionieren in de Haarlemmermeer.

Participeren betekent dat je elkaar eerst moet leren kennen, vertrouwen en vervolgens geïnspireerd wilt bijdragen. De RingBiënnale zal als leidraad deze kennismaking organiseren en faciliteren.


Pionieren en Participeren in de polder.
Nieuwe economie krijgt een gezicht

Het onderzoek naar hoe de transitie van de oude naar de nieuwe economie gestalte krijgt in de Haarlemmermeer wordt gepresenteerd in een boekje. Het geeft een sociaal- ruimtelijk gezicht aan de nieuwe economie.

In het onderzoek worden de tegenstellingen tussen de oude beleidsmatige planning en de nieuwe, op de participatiemaatschappij gestoelde planning tegenover elkaar gezet. Het laat bijvoorbeeld het contrast zien tussen de top down benaderde planning van het Schiphol logistics park en het 100m verder in de polder gelegen bedrijf van Paul Bos, volledig gericht op de nieuwe economie. Maar bijvoorbeeld ook ‘de Beuk erin’, een voorbeeld van de oude economie met anonieme kantorenparken. Tegelijkertijd is aan de overkant Hoeve de Vogel, bekend van het maisdoolhof, bezig met de duurzame voedselvoorziening voor Park2020. Of restaurant Vork&Mes, die lokaal kruiden plant en in Rijsenhout een oud tuinbouwbedrijf heeft opgekocht voor het kweken van vergeten groenten. Er tegenover ligt het top down geplande expo-terrein van de Floriade waar de dynamiek verdwenen is.

Hoe bouwen we op een nieuwe manier aan de Haarlemmermeer? En wat betekent de transitie van de oude naar de nieuwe economie voor de betrokkenen? Dat zijn de centrale vragen in de huidige ruimtelijke ordening in de Haarlemmermeer. Het is nu aan de bewoners om het landschap van de Haarlemmermeer weer eigen te maken. Het onderzoek laat de inspirerende voorbeelden en mogelijke samenwerkingspartners zien. Het zorgt voor de verbinding tussen mensen, het laat zien waar de appeltjes vandaan komen en het laat Haarlemmermeerders kennismaken met elkaar.


RingBiennale: erop uit om kennis te maken
Vijf routes met vele tussenstops

Om de oude en nieuwe economie concreet zichtbaar te maken zijn er vijf routes opgesteld die bezoekers van de RingBiennale de kans geven om bij bedrijven binnen te komen kijken en hun landschap met andere ogen te zien en hun uit te dagen om te participeren.

  • Route 1: Kringlopen.

Boer Bos werkt aan duurzame ontwikkeling, aan kringlopen en het gebruik van leegstaande gebouwen en gronden. Zo is onlangs gestart met een tijdelijk experiment op 24 hectare akkerbouwgrond in een bedrijventerrein, vogelwerende gewassen te telen met lokale afzet.

Fietsend gaan we naar de Meerlanden, bekend van de wagens die uw huisvuil ophalen. Meerlanden is actief op het gebied van de openbare ruimte, recycling en bio-industrie. De Groene Energiefabriek zet het GFT-afval om in CO2, warmte, water en compost.

Tijdens de route krijgt u een kijkje in de keuken van Meerlanden, waar zich een wereld van afvalstromen openbaart. Het is zoals Angelique Angeline Kierkels, Directeur Publieke Sector bij Meerlanden het verwoordt: “Afval wordt als iets negatiefs gezien, terwijl het feitelijk een grondstof is. Meerlanden zamelt niet alleen afval in, maar laat het bovendien verwerken tot nieuwe grondstoffen.’’

Meerlanden levert warmte aan Arendhoeve, de volgende stop op de route. Het lijkt even alsof u in de tropen bent aangekomen, in de enorme showkas van Jacob van Zijverden. Een groene weldaad waar de organisatie van grote evenementen of persoonlijke wensen op maat, samengaat met kritisch duurzaam ondernemen, gericht op de toekomst.

  • Route 2: Het nieuwe kantoor.

De tweede route, Het Nieuwe Kantoor, voert u langs de groene kantorenparken van de Beukenhorst, via het station naar Park 20|20 en de nieuwe bestemming van gronden waar nu olifantsgras groeit bij de oude boerenwoning aan de Rijnlanderweg.

Laurens Schenk neemt nieuwsgierigen op 19 en 20 september mee op ontdekkingstocht door de kantorenparken, met de smaakmakers van deze tijd en olifantsgras als de toekomstige grondstof voor 3D printen en papier.

De nieuwe tijd vraagt om een andere manier van (samen)werken en wonen in de werkomgeving.

  • Route 3: De polder in het centrum.

Niet ver van het centrum, in de polder, kent Haarlemmermeer veel verschillende telers, van aardappelen, heel veel soorten aardappelen, maar ook andere gewassen als olifantsgras en vlas. Op 15 september brengen de boeren de net gerooide aardappelen al naar Hoofddorp Winkelstad. Kisten en kruiwagens vol. De route door het winkelcentrum leidt langs allerlei verschillende soorten aardappelen uit Haarlemmermeer. Op 21 september worden ze gegeten en gevierd tijdens het Aardappelfeest.

  • Route 4: Fly me home.

De Ringbiennale vormt een bijzondere aanvulling op de activiteiten die Museum De Cruquius deze zomer aanbiedt. Op het terrein bij het stoomgemaal wordt de poldergeschiedenis in de interactieve theatervoorstelling FLY ME HOME gepresenteerd als een vliegreis, zonder op te stijgen!

  • Route 5: Door de ogen van … 

Route 5 richt zich op de bijzonderheden van plekken en mensen in Haarlemmermeer. Op verhalen van verleden, heden en toekomst over de pioniers in de polder, over het steeds veranderende utilitaire landschap en over de groeiende nieuwe economie.

 

Cultuur voor alle inwoners.
RingBiennale krant

Om bij het brede publiek kennis te laten maken met deze changemakers in de polder wordt er ook een krant verspreid. De krant bevat interviews en gaat dieper in over de bedrijfsvoering en de verschillen tussen de oude en nieuwe economie in de praktijk. Wat is er veranderd? Hoe werkten jullie voor de crisis en hoe nu? Deze open vragen hebben tot opmerkelijke polderverhalen geleidt en worden met een oplage van 80.000 stuks wijds verdeeld. Op deze manier kan de Haarlemmermeerder niet om de RingBiennale en zijn inhoud heen.

De interviews worden afgenomen door sociaal wetenschapster Rinke Oostra.
De interviews hadden de spraakmakend titels :

  • Werken in een knusse huiskamer - Jos Schut - LG
  • Samen bouwen aan Rijsenhout - Henk Arendse - bewonersvereniging Rijsenhout
  • De Armani onder de tomaten - Jos Looije - Looije Tomaten
  • Vooruit naar vroeger - Paul Bos - Boer Bos
  • Van geitenwollensok naar pionier - Jonathan Karpathios - Res. Vork & Mes
  • Winkelen onder zeeniveau - Sonja Olthuis - Winkelcentrummanager Hoofddorp
  • Een zachte landing voor de wereld - Franke van der Laan - Heimanshof
  • De Maatschappij naar binnen halen - Martin Slaager - SEIN
  • Autorijden op bananenschillen - De Meerlanden.


Meer informatie op :
www.RingBiennale.nl

 

Fotografen : Thomas Lenden, Sander Lap

Return to Projects